‘Tủ lạnh’ thời cổ đại trông như thế nào?

Người cổ đại thông minh hơn những gì chúng ta nghĩ và nhiều khám phá về các bậc tiền nhân khiến chúng ta ngày nay không khỏi bất ngờ. Bạn có tin được không, dù không có điện thế nhưng người cổ đại vẫn có thể sở hữu một chiếc ‘tủ lạnh’ rất ư là chất lượng với công nghệ mà họ gọi là Yakhchal.

Yakhchal có nghĩa là hố băng, là một công nghệ ứng dụng để tạo ra một loại tủ lạnh được xây dựng ở sa mạc thuộc nước Ba Tư (Ngày nay là Iran). Chiếc tủ lạnh này không cần điện và chất là mát hiện đại nhưng vẫn hoạt động rất tốt và hoàn thành nhiệm vụ của mình một cách xuất sắc.

Yakhchal hoạt động như thế nào?

Phương pháp chế tạo tủ lạnh này đã được các kỹ sư Ba Tư sáng chế ra vào khoảng năm 400 trước Công nguyên.Yakhchals chế tạo khá đơn giản nên ngay cả những người tương đối nghèo cũng có thể mua hay tự làm được. Hầu hết các yakhchal đều là những công trình kiến trúc có mái vòm với một khu vực hình vuông dưới lòng đất.

tu lanh co dai 2

Sau khi khu vực ngăn chặn được đào và dựng mái vòm, một loại vữa làm từ đất sét, cát, tro, lông dê và vôi gọi là sarooj đã được sử dụng để làm cho nó không thấm nước. Khu vực thu gom nước cần phải đủ sâu để giữ mát và vật liệu làm yakhchal cần phải đủ chất cách nhiệt để giữ nhiệt.

Nước được đưa đến yakhchal bằng cách vận chuyển trực tiếp băng từ những ngọn núi gần đó hoặc chuyển nước từ một ống dẫn nước vào yakhchal bằng cách sử dụng các kênh nước ngầm gọi là qanats.

Tiếp giáp với một số yakhchal, một bức tường hướng đông-tây sẽ được xây dựng ở phía nam của tủ lạnh và nước sẽ được dẫn vào yakhchal từ phía bắc của bức tường. Lý do cho điều này là để giữ cho nước mát vào giữa ngày khi nó đi vào yakhchal.

tu lanh co dai 1
Một sơ đồ cho thấy cách yakhchal giữ lạnh bên trong.

Một thủ thuật khác được sử dụng để giữ mát cho yakhchal là badgir, một loại cơ chế đón gió sẽ đón gió và chuyển hướng nó xuống yakhchal. Khi không khí đi xuống, nó sẽ được làm lạnh bởi băng cũng như không khí mát đi kèm với nước trong qanat.

Ngoài ra, badgir có thể được sử dụng để làm cho không khí ấm tăng lên và không khí lạnh để thay thế nó. Cơ chế này vẫn được sử dụng ở nhiều thị trấn sa mạc ở Iran hiện đại.

Khi đến Yakhchal, nước sẽ đóng băng qua đêm. Quá trình này có thể được xúc tiến bằng cách vận chuyển băng từ các ngọn núi đã có mặt ở Yakhchal để hoạt động như một hạt giống. Một khi nước đã đóng băng, nó sẽ được cắt thành từng khối để nước có thể dễ dàng vận chuyển ra khỏi yakhchal để uống và các mục đích khác. Ngoài việc lưu trữ nước uống, yakhchal còn được sử dụng để giữ cho thực phẩm như trái cây, các sản phẩm từ sữa, và có thể là thịt nguội để nó giữ được lâu hơn.

Nhiều Yakhchal ở Iran, Afghanistan và các khu vực khác của Tây và Trung Á vẫn còn tồn tại ngay cả sau hàng nghìn năm. Chúng đại diện cho tàn tích của Ba Tư cổ đại và là một phần di sản văn hóa của Iran.

Di sản của những ngôi nhà băng cổ đại

tu lanh co dai 3

Ngoài việc thú vị về mặt lịch sử, yakhchal còn được gợi ý như một cách rẻ và bền vững để người Iran hiện đại và các cộng đồng Trung Á khác có thể làm lạnh mà không cần sử dụng điện.

Về mặt lý thuyết, quy trình được sử dụng để tạo ra yakhchal cũng có thể được nhân rộng và sử dụng ở các khu vực khác có khí hậu tương tự như các khu vực sa mạc ở Iran và Trung Á, chẳng hạn như Tây Nam Hoa Kỳ hoặc một phần Tây Bắc Trung Quốc.

Bằng cách này, sự hồi sinh của một công nghệ cổ đại có thể giúp những người hiện đại trên khắp thế giới sống bền vững hơn mà vẫn có những tiện nghi hiện đại, cụ thể là điện lạnh.

Người phương Tây hiện đại có xu hướng cho rằng các tiện nghi như làm lạnh đòi hỏi công nghệ tiên tiến như điện và khả năng sản xuất hóa chất làm mát mạnh mẽ, nhưng hóa ra điện lạnh có thể được sản xuất bằng các phương pháp đơn giản đến kinh ngạc.

JoJo Sky
JoJo Sky

JoJo Sky từng cộng tác cho các mạng xã hội như OFFB, Men TV và chuyên "săm soi" về thị trường xe cộ, kinh doanh. Cô hiện đang "trợ giúp" cho Tech News Daily ở những mảng TechBiz và Xe.

Tech Biz

Đơn vị in tem chống hàng giả uy tín, chuyên nghiệp

In tem chống hàng giả là việc làm quan trọng giúp doanh nghiệp bảo vệ sản phẩm, thương hiệu trước các đối tượng sao chép làm giả, làm nhái. Tuy nhiên, các doanh nghiệp vẫn luôn băn khoăn trong việc lựa chọn đơn vị in tem chống giả bởi sự tràn lan của các cơ sơ in ấn hiện nay.

Khám phá hệ tiện ích tạo nên chuẩn mực sống thời thượng tại Sunshine Golden River

Với lối thiết kế xanh thông minh, chuỗi tiện ích 5 sao cùng đơn vị vận hành quản lý chuẩn quốc tế, Sunshine Golden River trở thành không gian đáng sống của giới thượng lưu, doanh nhân, nghệ sĩ… Tại đây, tất cả nhu cầu sống, giải trí, chăm sóc sức khỏe... của cư dân đều được đáp ứng với tiêu chuẩn cao cấp nhất.

3 tháng cuối năm 2022, gửi tiết kiệm ở đâu lãi suất cao, quà tặng hấp dẫn?

Từ ngày 23/9/2022, KienlongBank thực hiện điều chỉnh tăng lãi suất huy động tiền gửi với khách hàng doanh nghiệp và khách hàng cá nhân. Mức lãi suất được Nhà băng điều chỉnh từ 0,3 - 1%/năm. Theo đó, lãi suất tiền gửi cao nhất với các kỳ hạn ngắn dưới 6 tháng lên tới 5%.

Home Credit: Phát triển bền vững từ 'cộng đồng bền vững'

Từ khi có mặt tại Việt Nam năm 2008, hành trình phát triển bền vững của Home Credit luôn song hành với mục tiêu nâng cao chất lượng cuộc sống cho cộng đồng. Thông qua nhiều hoạt động thiết thực như nâng cao hiểu biết về quản lý tài chính cho người dân, tài trợ giáo dục và những dự án hỗ trợ trực tiếp cho cộng đồng, Home Credit tiếp thêm trợ lực cho người có hoàn cảnh khó khăn, phụ nữ, đối tượng yếu thế trong xã hội…

Tech How

Đây là chiếc máy bay giấy có thể điều khiển bằng smartphone

Máy bay giấy có lẽ là trò chơi của mọi đứa trẻ trên thế giới. Và càng tuyệt vời hơn nếu giờ đây bạn có thể điều khiển nó bằng chiếc smartphone của mình.

Mã QR code tĩnh là gì? Hiểu rõ hơn về mã QR Code tĩnh

Mã QR code tĩnh là Mã QR cố định, không thể thay đổi thông tin lưu trữ sau khi được tạo. Mã QR Code tĩnh cũng không cho phép theo dõi dữ liệu, thu thập thông tin của các lần quét và chỉ dẫn đến một URL duy nhất.

Cách người ta làm ra một quả bóng bowling

Quả bóng bowling được tạo ra như thế nào?

Chồng đĩa CD sẽ ra sao nếu bị nén bằng máy thủy lực 500 tấn?

Máy ép thủy lực 500 tấn có khả năng ép nát ‘như tương tàu’ nhiều loại đồ vật. Nhưng nếu xếp chồng nhiều đĩa CD lên với nhau thì chuyện gì sẽ xảy ra?